افسانه هایی که درباره مغز دیگر منسوخ شده دکتر محسن لواسانی روانشناس و مشاورخانواده

در سال‌های اخیر دانش ما از پیچیده ترین عضو انسان یعنی مغز به شدت افزایش پیدا کرده و بسیاری از باورهای رایج گذشته درباره مغز منسوخ شده است.

بیشتر آنچه درباره مغز می‌دانیم، در طول ۱۵ سال گذشته کشف شده است. به‌طور متوسط ۱۷ سال طول می‌کشد تا کشف پزشکی جدیدی در جامعه، جا بیفتد. بنابراین، بسیاری از حقایق درمورد مغز هنوز به آگاهی عمومی راه پیدا نکرده‌اند.

افسانه‌ها و اطلاعات غلط زیادی درباره مغز وجود دارد که به‌عنوان حقایق مغز از آن‌ها یاد می‌شود. این امر تاحدودی قابل درک است، چراکه مطالعه مغز انسان، یکی از حوزه‌های علمی است که چندان مورد کاوش قرار نگرفته است. حتی متخصصان نیز با این موضوع موافق هستند که ناشناخته‌های ما درباره مغز نسبت به دانش ما بسیار بیشتر است.

حقایق مغز انسان بر اساس اعداد

مدل مغز

۱. مغز معمولی حدود ۲ درصد از کل وزن بدن را تشکیل می‌دهد، اما ۲۰ درصد از کل انرژی و اکسیژن دریافتی را مصرف می‌کند.

۲. چیزی حدود ۷۳ درصد مغز از آب تشکیل شده است. کافی است فقط ۲ درصد کم‌آبی اتفاق افتاد تا روی توجه، حافظه و سایر مهارت‌های شناختی شما تاثیر منفی بگذارد.

۳. نود دقیقه تعریق می‌تواند به‌طور موقت اندازه مغز را به اندازه یک سال پیرتر شدن کوچک کند.

۴. مغز حدود ۱۳۶۰ گرم وزن دارد. ۶۰ درصد وزن خشک مغز را چربی تشکیل داده است و به این ترتیب، مغز چرب‌ترین عضو بدن است.

۵. حدود ۲۵ درصد کلسترول بدن در مغز قرار دارد. کلسترول بخش اساسی از هر سلول مغزی است. بدون کلسترول کافی، سلول‌های مغز از بین خواهند رفت. مغز به شدت به کلسترول وابسته است، اما متابولیسم کلسترول آن منحصر‌به‌فرد است. ازآن‌جایی که سد خونی‌مغزی مانع از جذب کلسترول خون توسط سلول‌های مغز می‌شود، مغز باید کلسترول خود را تولید کند. کلسترول خون نسبت به کلسترول اعضای دیگر پایدارتر است، اما وقتی تجزیه می‌شود، دوباره در مغز بازیافت می‌شود تا کلسترول جدیدی را بسازد.

۶. کی با اطمینان نمی‌داند، اما طبق آخرین برآوردها، مغز انسان حدود ۸۶ میلیارد سلول مغزی دارد.

۷. هر نورون می‌تواند در هر ثانیه ۱۰۰۰ تکانه عصبی را منتقل کند و ده‌ها هزار اتصال سیناپسی با نورون‌های دیگر برقرار می‌کند.

۸. یک تکه از بافت مغز به اندازه یک دانه ماسه شامل ۱۰۰ هزار نورون و ۱ میلیارد سیناپس است که همه با هم در ارتباط هستند.

۹. تمم سلول‌های مغز شبیه هم نیستند. حدود ۱۰ هزار نوع خاص نورون در مغز وجود دارد.

۱۰. مغز به منبع دائمی اکسیژن نیاز دارد. فقط پنج دقیقه بی‌اکسیژنی می‌تواند موجب مرگ تعدادی از سلول‌های مغز و آسیب شدید مغزی شود.

۱۱. نوزادان دارای سر بزرگی هستند تا جا برای مغز درحال رشد داشته باشد. مغز یک کودک ۲ ساله ۸۰ درصد اندازه بالغ مغز او است.

۱۲. نورون‌های جنین در اوایل بارداری با نرخ حدود ۲۵۰ هزار در دقیقه ایجاد می‌شوند.

۱۳. مغز نوجوانان به‌طور کامل شکل نگرفته است. مغز انسان در حدود سن ۲۵ سالگی به بلوغ کامل می‌رسد.

۱۴. سرعت حرکت اطلاعات مغز به ۴۳۱ کیلومتر بر ساعت می‌رسد. این سرعت بیشتر از سرعت ماشین‌های مسابقه فرمول یک است که حداکثر سرعتشان ۳۸۶ کیلومتر بر ساعت است.

۱۵. مغز حدود ۲۰ وات الکتریسیته تولید می‌کند که برای تامین انرژی یکی دو لامپ LED کم‌وات کافی است.

 16 هر دقیقه، ۷۵۰ تا ۱۰۰۰ میلی‌لیتر خون در مغز جریان دارد. این مقدار خون برای پر کردن یک بطری نوشابه کافی است.

17. مغز به‌طور متوسط ۴۸٫۶ فکر در دقیقه تولید می‌کند، بنابراین کل افکار تولید‌شده توسط مغز در طول روز به ۷۰ هزار فکر می‌رسد.

 

۱۸. مغز می‌تواند تصویری را که چشمان شما دیده است، در عرض ۱۳ میلی‌ثانیه یعنی طی مدت زمانی کوتاه‌تر از مدت زمان پلک زدن، پردازش کند.

 

حقایق جالب در مورد اندازه مغز

مغز در شیشه

۱۹. به‌طور کلی، مغز مردان حتی با درنظر گرفتن اندازه بدن بزرگ‌تر، ۱۰ درصد از مغز زنان بزرگ‌تر است. اگرچه، هیپوکامپ، ناحیه‌ای از مغز که قوی‌ترین ارتباط را با حافظه دارد، معمولا در زنان بزرگ‌تر است. درمورد مغز، بزرگ‌تر همیشه به معنای بهتر یا با هوش‌تر نیست.

۲۰. وزن مغز آلبرت انیشتین ۱۲۳۰ گرم، یعنی ۱۰ درصد کوچک‌تر از متوسط ۱۳۶۰ گرم بود. اگرچه تراکم نورون‌های مغز او بسیار بیشتر از حد متوسط بود.

۲۱. مغز نئاندرتال‌ها ۱۰ درصد بزرگ‌تر از مغز انسان‌های خردمند بود.

۲۲. درحالی‌که انسان‌ها بزرگترین مغز را نسبت‌به اندازه بدن در میان حیوانات دارند، ما به طور مطلق، بزرگ‌ترین مغز را نداریم. بزرگ‌ترین مغز به نهنگ عنبر تعلق دارد و ۷٫۷ کیلوگرم است.

۲۳. مغز انسان در طول ۲۰ هزار سال گذشته کوچک‌تر شده است. حجم از دست‌رفته معادل اندازه یک توپ تنیس است.

۲۴. هیپوکامپ، بخشی از مغز که از آن به عنوان مرکز حافظه یاد می‌شود، در رانندگان تاکسی لندن بزرگ‌تر است. علت این امر تمرین ذهنی است که آن‌ها حین حرکت در ۲۵ هزار خیابان لندن انجام می‌دهند.

۲۵. بیشتر وزن مغز انسان (۸۵ درصد) مربوط به مخ است که بزرگ‌ترین قسمت مغز به حساب می‌آید. این قسمت از مغز مسئول وظایف مرتبط با بقا مانند قضاوت، حل مساله، تنظیم دما، هماهنگی حرکت و عملکردهای مرتبط با حواس است.

اثرات سبک زندگی مدرن بر مغز

مصرف الکل

۲۶. استرس و افسردگی مزمن که در زندگی مدرن شایع است، می‌تواند موجب کاهش محسوس اندازه مغز شود.

۲۷. رژی غذایی مدرن دارای مقدار اندک اسیدهای چرب امگا ۳ است که برای سلامتی مغز ضروری است. سطوح پایین امگا ۳ در مغز به کاهش اندازه مغز منجر می‌شود.

۲۸. از اواخر دهه ۱۸۰۰ میانگین بهره هوشی در هر دهه ۱٫۶ نمره کاهش پیدا کرده و درمجموع ۱۳٫۳۵ نمره کمتر شده است.

۲۹. فناوری موجب شده است توانایی ما در انجام چند وظیفه به‌طور همزمان افزایش پیدا کند. اما مغز نمی‌تواند همزمان روی دو وظیفه تمرکز کند یا همزمان دو چیز را یاد بگیرد. کاری که مغز انجام می‌دهد این است که به سرعت بین وظایف مختلف جابه‌جا می‌شود. اما انجام این کار موجب کاهش بازه توجه، توانایی یادگیری، حافظه کوتاه‌مدت و عملکرد کلی ذهن می‌شود. تلاش برای انجام همزمان چند کار می‌تواند به‌طور موقت بهره هوشی شما را تا ۱۵ نمره کاهش دهد.

۳۰. افرادی که بین سال‌های ۱۹۸۱ تا ۱۹۹۶ به دنیا آمده‌اند (معروف به نسل هزاره یا نسل پیش از زد) فراموشکارتر از افرادی هستند که در دوران انفجار جمعیت، پس از جنگ جهانی دوم زاده شده‌اند (معروف به نسل پر نوزاد). آن‌ها بیشتر از والدین خود فراموش می‌کنند چندشنبه است یا اینکه کلیدهای خود را کجا گذاشته‌اند.

۳۱. سلول‌های مغز به‌عنوان آخرین منبع انرژی برای بقا دربرابر گرسنگی شدید همدیگر را می‌خورند. بنابراین، رژیم‌های غذایی که ازنظر چربی بسیار فقیر است، می‌تواند مغز را مجبور به خودخوری کند.

۳۲. بیش از ۱۴۰ پروتئین در مغز به‌طرز منفی تحت‌تاثیر فرکانس‌های الکترومغناطیسی قرار می‌گیرند، یعنی همان نوعی که توسط تلفن‌های همراه و سایر دستگاه‌های الکترونیکی ما ساطع می‌شود.

۳۳ .تکیه بر GPS برای پیدا کردن موقعیت، حس ذاتی جهت‌یابی شما را تضعیف می‌کند؛ مهارتی که هزاران سال طول کشیده تا اجداد ما آن را به دست آورند. وقتی دیگر از نواحی مغز که در جهت‌یابی و موقعیت یابی نقش دارند، استفاده نشود، این اتصالات عصبی طی فرایندی معروف به هرس سیناپسی (synaptic pruning) از بین می‌روند.

به‌روزرسای حقایق مرتبط با مغز: افسانه‌هایی که باطل شدند

۳۴. احتمالا شنیده‌اید بازه توجه انسان درحال کوتاه‌تر شدن است و اینکه بازه توجه انسان عادی کوتاه‌تر از بازه توجه ماهی قرمز است. البته این باور سرگرم‌کننده، اما هشداردهنده درست نیست. هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد بازه توجه انسان درحال کاهش است یا اینکه ماهی قرمز به‌طورخاص بازه توجه کوتاهی دارد.

۳۵. این افانه رایج که فقط از ۱۰ درصد مغز خود استفاده می‌کنیم، اشتباه است. ما درواقع از همه مغز استفاده می‌کنیم. حتی وقتی خواب هستیم، هم بیش از ۱۰ درصد آن را استفاده می‌کنیم.

۳۶. چیزی به نام شخصیت/مهارت چپ مغز یا راست مغز وجود ندارد. ما چپ مغز یا راست مغز نیستیم، بلکه کل‌مغز هستیم.

۳۷. برخلاف باور رایج، الکل سلول‌های مغز را نمی‌کشد. البته، مصرف بیش از حد الکل می‌تواند به بافت همبند انتهای نورون‌ها آسیب بزند. نوشیدن الکل موجب تاری دید، گفتار مبهم و راه رفتن ناپایدار و موارد دیگر می‌شود. معمولا وقتی دوباره هوشیار می‌شوید، علائم یادشده از بین می‌روند. اگرچه در صورتی که به مدت طولانی و مرتبا الکل بنوشید، الکل می‌تواند تاثیر پایداری و بازگشت ناپذیری روی مغز شما داشته باشد. اثرات طولانی‌مدت شامل مشکلات حافظه و کاهش عملکرد شناختی است.

۳۸. اثر موتزارت واقعیت ندارد. درحالی‌که گوش‌دادن به انواع خاصی از موسیقی می‌تواند حافظه و تمرکز را بهبود دهد، گوش دادن به موسیقی موتزارت مزیت منحصر‌به‌فردی ندارد.

۳۹. ممکن است شنیده باشید که تعداد سلول‌های مغز ما بیش از تعداد ستاره‌های کهکشان راه شیری است. اگرچه این تعریف دقیق نیست. بهترین تخمین‌ها حاکی از آن است که ما ۸۶ میلیارد نورون داریم، درحالی‌که ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیارد ستاره در کهکشان راه شیری وجود دارد.

۴۰. اغلب گفته می‌شود ۱۰ هزار مایل (۱۶٬۰۹۳ کیلومتر) رگ خونی در مغز وجود دارد. درواقع، این عدد به ۴۰۰ مایل (۶۴۴ کیلومتر) نزدیک‌تر است و همچنان مقدار قابل‌توجهی است.

۴۱. تا همین اواخر، این واقعیت رواج داشت که شما با سطح مشخصی از هوش و تعداد مشخصی از سلول‌های مغز متولد می‌شوید که هرگز قابل تغییر نیستند. اما از آن زمان، کشف شده است که مغز به خاطر خاصیتی معروف به «انعطاف‌پذیری مغز» می‌تواند در طول زندگی تغییر کند و به تولید سلول‌های مغزی جدید ادامه دهد.

۴۲. این باور که مغز تحت فشار بهتر کار می‌کند، درست نیست. اگرچه فشار به پایان رسیدن مهلت انجام کار می‌تواند شما را تشویق کند سخت‌تر کار کنید، به عملکرد بهتر مغز منجر نمی‌شود. درواقع استرس به احتمال زیاد عملکرد مغز را مختل می‌کند.

۴۳. هر زمان که چیز جدیدی یاد می‌گیرید، چین جدیدی روی مغز ایجاد نمی‌شود، بلکه سلول‌های مغز اتصالات جدیدی ایجاد می‌کنند.

  drlavasanu.ir

                                                                                                                 09195335975

02133312301

  02188480200