ناآگاهی والدین دکتر محسن لواسانی روانشناس
در حال حاضر ناآگاهیهای والدین برخی کودکان سبب شدهاست که اختلالات عاطفی و رفتاری کودکان مانند ترس، خشم، دروغگویی، حسد، شب ادراری، وسواس، ناخن جویدن و … شیوع بیشتری پیدا کند. در جلسات بازی درمانی منشأ اصلی این احساسات شناخته میشود و درمانگر به جای آن که احساسات و عواطف کودک را نادیده بگیرد یا انکار کند، آنها را می پذیرد و به کودک اجازه میدهد با مطرح کردن آنها، آرام و سبک شود.
در درمان کودکان، بازی به عنوان یک وسیله ارتباطی نیز به کار میرود. با مشاهده کودک هنگام بازی میتوانیم به میزان توانایی و درک او در زمینههای گوناگون مانند ارتباط برقرار کردن با دیگران، درک او از مردم و همچنین درکی که از خود دارد، پی ببریم رفتارها، نظرات، احساسات و چگونگی ابراز وجود کودک در بازی به ما کمک میکند که به مشکلاتش و این که او دنیای اطراف خود را چگونه میبیند، پی ببریم. به عنوان مثال درمانگر برای کودکی که به علت ناتوانی در بکارگیری وسایل، قوانین بازی را رعایت نمیکند، با ایجاد فرصتهایی مناسب و تشویق به او کمک میکند تا بر اضطراب خود غلبه کند و به این ترتیب کودک از طریق بازی شیوههای گوناگون کنار آمدن را یاد میگیرد.
در بازی درمانی لازم است مواردی از سوی درمانگر رعایت شود، از جمله این که رابطه حسنه ای میان وی و کودک برقرار شود، به کودک آزادی عمل داده شود، کودک به خاطر اشتباهاتش مورد سرزنش قرار نگیرد و به گفتار و احساساتش کاملا توجه شود. همچنین انتخاب صحیح اسباب بازی مناسب، بسیار مهم است، مثلا کودکانی که وسواس دارند، میل به خمیربازی، گل بازی یا بازیهای به ظاهر کثیف ندارند، درمان نکردن این کودکان باعث بروز مشکلاتی برای آنها در آینده میشود یا کودکی که بالای سن ۵ سال بوده و مشغول بازیهای حسی ـ حرکتی است، ممکن است دچار اختلال «اوتیسم» یا «در خود درماندگی» باشد.
در واقع بازی درمانی تنها رها کردن کودک با اسباب بازیها نیست. هر گاه کودک بتواند از طریق مواجه شدن صحیح با مشکلات و رویدادهایی که موجب هیجان و اضطراب او شدهاند روبه رو شود، میتواند با تنش حاصله از آن مقابله کند. کودک اگر نتواند هنگام رویارویی با اضطراب راهی منطقی برای خود پیدا کند، دچار ترس و دلهره خواهد شد. بهطور کلی میتوان گفت که با کمک بازی درمانی میتوان عملکردهای منفی و ناسالم عاطفی، احساسی و رفتاری کودکان را تشخیص داد و به معالجه زودهنگام ناتوانیهایی جسمی و روانی او پرداخت.
دکتر لورنس جی کوهن نویسنده فرزندپروری مفرح میگوید: “کودکان دارای اختلال نقص توجه خیل عظیمی از هشدارهای؛ “نه ها”، “موظب باش ها”؛ و “این کار را انجام نده ها” را میشوند، امر و نهی کردن و مدام نه گفتن به آنها و بازداشتن آنها از کاری موجب خستگی و دگرگونی کودکان میشود یا به عبارتی باری بر دوش آنها میگذارد، که در نتیجه این کار علایم شان رو به وخامت میرود و بدتر میشوند”.
تکنیک های بازی درمانی، سرگرمی ها و فعالیت ها
- فرزندان خود را به بیرون خانه برده، به پارک و فضاهای باز برده اجازه دهید کودکان شما با همراهی شما آزادانه بازی کنند. این فعالیت روتین، انرژیهای منفی کودک شما را کاهش داده و بهانهگیری آنها را کاهش دهید.
- از عروسکهای مورد علاقه کودکانتان را استفاده کنید، عروسکهای مورد علاقه آنها میتواند خشم، عصبانیت، ناراحتی و احساسات غیرقابل کنترل آنها را به احساسات مناسب تبدیل کند.
- از تخلیل کودکتان برای بازی با او استفاده کنید، برای مثال تصور کنید به باغ وحش رفته اید، چه حیواناتی در آنجا میبینید؟ کدام از آنها اهلی هستند؟ کدامیک گوشت خوار هستند؟
شیوههای پیچیده گوناگونی در بازی درمانی وجود دارد،ولی همه آنها را میتوان به دو طبقه اصلی تقسیم کرد:۱-تشخیصی،که در آن رفتار کودک در یک موقعیت بازی،الگوهایی را که حاکی از مشکلات هیجانی و اجتماعی-تعاملی ویژهاست آشکار میکند.۲-درمانی،که در آن محیط بازی شرایطی را فراهم میآورد که هیجانها و احساسهای سرکوفته امکان بیان آزادانه را پیدا میکنند.کاربرد نخست،از بسیاری جهات ،نوعی آزمون فرافکن در و مورد دوم از مفهوم نظری تخلیه هیجانی(پالایش)مشتق شدهاست.[۴]
انواع و گونه های بازی و تأثیرات هریک در روند بازی درمانی[ویریش
الف) بازی های اکتشافی : این نوع بازی ها سبب ایجاد چالاکی و افزایش مهارتهای حسی-حرکتی و تقویت سیستم عصبی افراد می شود، این گونه از بازی ها در درمان بیماری هایی در گونه های مختلف افسردگی و بیماری های حسی حرکتی پیشنهاد می شود.
ب) بازی های عاطفی، اجتماعی: افراد از طریق این نوع بازی ها احساسات، ناکامی ها و اضطراب های خود را بروز می دهند. بروزاحساسات به روش صحیح و موثر باعث افزایش قدرت سازگاری در افراد می شود. به کمک این نوع بازی ها افراد مهارتهایی همچون عزت نفس، اعتماد به نفس، خودآگاهی، استقلال، ارتباط موثر با دیگران، همکاری و مسئولیت پذیری را می آموزند. بازی های خیالی، سینی شن، ایفای نقش، داستان سازی از جمله بازی های عاطفی، اجتماعی هستند، اینگونه از بازی ها برای افرادی که دارای ضعف های شخصیتی و کمبود اعتماد به نفس و عزت نفس می باشند، مناسب است.بسیاری از بازیهای موبایلی می توانند با تکرار فرایندها و مفاهیم باعث سرعت یادگیری افراد شوند .مثلا یازی نمایشی که برای پیشگیری از ترس کودکان از بیماری کرونا منتشر شد و احساس شجاعت و امید را در بازیکنان تقویت می کند.
ج) بازی های ذهنی (هوشی) : رشد و تکامل ذهن افراد بیش از سایر جنبه ها مورد توجه محققان بوده است؛ زیرا یادگیری یک فرایند ذهنی است. افراد به کمک بازی های ذهنی از طریق دستکاری اشیاء و تماس با وسایلی که آنها را حس می کنند؛ حقایق را کشف کرده و از این راه تجربه های متفاوتی را می آموزند. بازی با مکعب ها، کارتهای حافظه، دومینوها، سازه ها، ساختنی ها، مک های مغناطیسی، دیوارک ها، پازل ها و بازی های کلامی از جمله این بازی ها به شمار می روند، این گونه از بازی ها سبب افزایش قدرت استنتاج در حل مسائل می گردد.[۵]
